Aranya Kanda Sarga 56 – araṇyakāṇḍa ṣaṭpañcāśaḥ sargaḥ
|| vatsarāvadhikaraṇam ||
sā tathōktā tu vaidēhī nirbhayā śōkakarśitā |
tr̥ṇamantarataḥ kr̥tvā rāvaṇaṁ pratyabhāṣata || 1 ||
rājā daśarathō nāma dharmasēturivācalaḥ |
satyasandhaḥ parijñātō yasya putraḥ sa rāghavaḥ || 2 ||
rāmō nāma sa dharmātmā triṣu lōkēṣu viśrutaḥ |
dīrghabāhurviśālākṣō daivataṁ hi patirmama || 3 ||
ikṣvākūṇāṁ kulē jātaḥ siṁhaskandhō mahādyutiḥ |
lakṣmaṇēna saha bhrātrā yastē prāṇān hariṣyati || 4 ||
pratyakṣaṁ yadyahaṁ tasya tvayā syāṁ dharṣitā balāt |
śayitā tvaṁ hataḥ saṅkhyē janasthānē yathā kharaḥ || 5 ||
ya ētē rākṣasāḥ prōktā ghōrarūpā mahābalāḥ |
rāghavē nirviṣāḥ sarvē suparṇē pannagā yathā || 6 ||
tasya jyāvipramuktāstē śarāḥ kāñcanabhūṣaṇāḥ |
śarīraṁ vidhamiṣyanti gaṅgākūlamivōrmayaḥ || 7 ||
asurairvā surairvā tvaṁ yadyavadhyō:’si rāvaṇa |
utpādya sumahadvairaṁ jīvaṁstasya na mōkṣyasē || 8 ||
sa tē jīvitaśēṣasya rāghavōntakarō balī |
paśōryūpagatasyēva jīvitaṁ tava durlabham || 9 ||
yadi paśyēt sa rāmastvāṁ rōṣadīptēna cakṣuṣā |
rakṣastvamadya nirdagdhō gacchēḥ sadyaḥ parābhavam || 10 ||
yaścandraṁ nabhasō bhūmau pātayēnnāśayēta vā |
sāgaraṁ śōṣayēdvāpi sa sītāṁ mōcayēdiha || 11 ||
gatāyustvaṁ gataśrīkō gatasattvō gatēndriyaḥ |
laṅkā vaidhavyasamyuktā tvatkr̥tēna bhaviṣyati || 12 ||
na tē pāpamidaṁ karma sukhōdarkaṁ bhaviṣyati |
yā:’haṁ nītā vinābhāvaṁ patipārśvāttvayā vanē || 13 ||
sa hi daivatasamyuktō mama bhartā mahādyutiḥ |
nirbhayō vīryamāśritya śūnyō vasati daṇḍakē || 14 ||
sa tē darpaṁ balaṁ vīryamutsēkaṁ ca tathāvidham |
apanēṣyati gātrēbhyaḥ śaravarṣēṇa samyugē || 15 ||
yadā vināśō bhūtānāṁ dr̥śyatē kālacōditaḥ |
tadā kāryē pramādyanti narāḥ kālavaśaṁ gatāḥ || 16 ||
māṁ pradhr̥ṣya sa tē kālaḥ prāptō:’yaṁ rākṣasādhama |
ātmanō rākṣasānāṁ ca vadhāyāntaḥpurasya ca || 17 ||
na śakyā yajñamadhyasthā vēdiḥ srugbhāṇḍamaṇḍitā |
dvijātimantrapūtā ca caṇḍālēnāvamarditum || 18 ||
tathā:’haṁ dharmanityasya dharmapatnī pativratā |
tvayā spraṣṭuṁ na śakyā:’smi rākṣasādhama pāpinā || 19 ||
krīḍantī rājahaṁsēna padmaṣaṇḍēṣu nityadā |
haṁsī sā tr̥ṇaṣaṇḍasthaṁ kathaṁ paśyēta madgukam || 20 ||
idaṁ śarīraṁ nissañjñaṁ bandha vā khādayasva vā |
nēdaṁ śarīraṁ rakṣyaṁ mē jīvitaṁ vāpi rākṣasa || 21 ||
na tu śakṣyāmyupakrōśaṁ pr̥thivyāṁ dātumātmanaḥ |
ēvamuktvā tu vaidēhī krōdhāt suparuṣaṁ vacaḥ || 22 ||
rāvaṇaṁ maithilī tatra punarnōvāca kiñcana |
sītāyā vacanaṁ śrutvā paruṣaṁ rōmaharṣaṇam || 23 ||
pratyuvāca tataḥ sītāṁ bhayasandarśanaṁ vacaḥ |
śr̥ṇu maithili madvākyaṁ māsān dvādaśa bhāmini || 24 ||
kālēnānēna nābhyēṣi yadi māṁ cāruhāsini |
tatastvāṁ prātarāśārthaṁ sūdāśchētsyanti lēśaśaḥ || 25 ||
ityuktvā paruṣaṁ vākyaṁ rāvaṇaḥ śatrurāvaṇaḥ |
rākṣasīśca tataḥ kruddha idaṁ vacanamabravīt || 26 ||
śīghramēva hi rākṣasyō vikr̥tā ghōradarśanāḥ |
darpamasyā vinēṣyadhvaṁ māṁsaśōṇitabhōjanāḥ || 27 ||
vacanādēva tāstasya sughōrā rākṣasīgaṇāḥ |
kr̥taprāñjalayō bhūtvā maithilīṁ paryavārayan || 28 ||
sa tāḥ prōvāca rājā tu rāvaṇō ghōradarśanaḥ |
pracālya caraṇōtkarṣairdārayanniva mēdinīm || 29 ||
aśōkavanikāmadhyē maithilī nīyatāmiyam |
tatrēyaṁ rakṣyatāṁ gūḍhaṁ yuṣmābhiḥ parivāritā || 30 ||
tatraināṁ tarjanairghōraiḥ punaḥ sāntvaiśca maithilīm |
ānayadhvaṁ vaśaṁ sarvā vanyāṁ gajavadhūmiva || 31 ||
iti pratisamādiṣṭā rākṣasyō rāvaṇēna tāḥ |
aśōkavanikāṁ jagmurmaithilīṁ pratigr̥hya tu || 32 ||
sarvakālaphalairvr̥kṣairnānāpuṣpaphalairvr̥tām |
sarvakālamadaiścāpi dvijaiḥ samupasēvitām || 33 ||
sā tu śōkaparītāṅgī maithilī janakātmajā |
rākṣasīvaśamāpannā vyāghrīṇāṁ hariṇī yathā || 34 ||
śōkēna mahatā grastā maithilī janakātmajā |
na śarma labhatē bhīruḥ pāśabaddhā mr̥gī yathā || 35 ||
na vindatē tatra tu śarma maithilī
virūpanētrābhiratīva tarjitā |
patiṁ smarantī dayitaṁ ca daivataṁ
vicētanā:’bhūdbhayaśōkapīḍitā || 36 ||
ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīyē ādikāvyē araṇyakāṇḍē ṣaṭpañcāśaḥ sargaḥ || 56 ||
